Waarom straffen ze geweld tegen vrouwen niet?

Elke dag worden volgens de Verenigde Naties wereldwijd gemiddeld 137 vrouwen omgebracht door een familielid, partner of ex-partner. Het is een conservatieve schatting, omdat lang niet alle moorden worden geteld. Bovendien houden veel landen überhaupt niet bij wat de relatie is tussen het slachtoffer en de moordenaar.

Volgens een vrouwenrechtenorganisatie zijn vorig jaar in Turkije 300 vrouwen vermoord. Het aantal niet-geregistreerde gevallen zou veel hoger kunnen zijn, aangezien femicides vaak als zelfmoord worden ingediend.

De gruwelijke moord op vrouwen komt maar al te vaak voor in Turkije en het nieuws over dergelijke misdaden schokt herhaaldelijk grote delen van het land. De moord op de 23-jarige Ankara-inwoner Sule Cet in mei 2018 is er een die zich bijzonder diep in het collectieve geheugen van Turkije heeft genesteld: de jonge vrouw werd op kantoor verkracht door twee dronken mannen, waaronder een van hen haar baas. Daarna werd ze uit het raam van het hoogbouwblok gegooid. De mannen vertelden de politie dat Cet zelfmoord had gepleegd – ook al had de lijkschouwer een gebroken nek, tranen in de anale regio van het slachtoffer en kalmerende middelen in haar bloed ontdekt – bewijs dat nauwelijks met zelfmoord overeenkwam.

Het proces duurde zes maanden en ging gepaard met demonstraties en uitingen van solidariteit van vrouwen. Ook op sociale media werd de zaak met veel compassie gevolgd. De publieke druk had resultaten: de rechtbank in Ankara veroordeelde de dader tot levenslang in de gevangenis en zijn medeplichtige tot bijna 19 jaar gevangenisstraf.

Vrouwenrechtengroepen hoopten toen dat de aandacht die de zaak trok, een verandering in de samenleving zou veroorzaken – niet alleen een samenleving die werd gesteund door het maatschappelijk middenveld, maar ook door het Turkse rechtssysteem. Was het geval van Sule Cet een uitzondering?

Helaas lijkt er sindsdien niet veel veranderd te zijn, met verschillende nieuwe gevallen waarin claims van zelfmoord werden gebruikt in een poging om vrouwenmoorden te verdoezelen. Onlangs heeft de tragische dood van de 35-jarige Ayten Kaya uit de zuidoostelijke Turkse stad Diyarbakir de krantenkoppen gehaald. Kaya werd opgehangen aangetroffen in haar eigen huis. Onderzoekers concludeerden dat ze zelfmoord had gepleegd. Het parket sloot de zaak.

Maar de familieleden van de vrouw accepteren die versie van de gebeurtenissen niet. Ze denken dat ze is vermoord en zeggen dat het dossier vol gaten en tegenstrijdigheden zat. De autopsie kon bijvoorbeeld geen tijdstip van overlijden registreren. En haar hele lichaam was bedekt met blauwe plekken – nauwelijks in overeenstemming met de dood door ophanging.

Uit de autopsie bleek ook dat de vrouw een drie dagen oude hematomata op haar lichaam had. Haar man, een seizoensgebonden landarbeider, was precies drie dagen eerder thuis geweest. Maar ondanks talrijke bezwaren besloten openbare aanklagers de zaak niet te heropenen.

Advocaat Gurbet Gozde Engin is lid van de Diyarbakir-tak van Rosa, een vrouwenvereniging. Ze meldt dat nog eens vier vrouwen stierven onder vergelijkbare omstandigheden in de weken na de dood van Ayten Kaya en zegt dat officieren van justitie weigerden hen te onderzoeken. “In gevallen waarin vrouwen zijn overleden onder omstandigheden waarin zelfmoord zeer twijfelachtig lijkt, moet het mogelijk zijn om het onderzoek in een andere richting te sturen. Het is niet alleen een misdaad om te doden, het is ook een misdaad om vrouwenmoorden als zelfmoordenaars te bestempelen. “

Hatice Coruk van de vrouwenvereniging Kadin Kultur Evi Dernegi legt de schuld bij het hele rechtssysteem: “We moeten meer wantrouwend zijn wanneer een vrouwenmoord als zelfmoord wordt aangemerkt. Het wordt steeds meer een dekmantel voor vrouwenmoord.” Leyla Soydinc van Mor Cati Kadin Siginagi Vakfi, een vrouwenvereniging in Istanbul, ziet ook een structureel probleem. “In een door mannen gedomineerd rechtssysteem blijven veel van de misdaden [tegen vrouwen] onbestraft.”

Ze zegt dat mannen er zeker van kunnen zijn dat ze door het rechtssysteem als onschuldig worden beschouwd zodra ze femicide als zelfmoord beschouwen. “Om een schijnbare zelfmoord aannemelijker te maken, zegt het dossier vervolgens dingen als ‘was niet in een goede bui, had psychische problemen’. ” 300 femicides, 171 verdachte sterfgevallen.

Campagnes op sociale media over dit onderwerp en het vastberaden optreden van vrouwenrechtengroeperingen zetten de regering en de rechterlijke macht steeds meer onder druk. Maar beiden hebben dit probleem heel lang verzwegen en tot nu toe was het onmogelijk om enige echte politieke wil te ontdekken om geweld tegen vrouwen te bestrijden. Dat ondanks het feit dat er in 2020 300 femicides zijn geregistreerd, blijkt uit cijfers van de organisatie genaamd We Will Stop Femicides. De organisatie zegt dat in diezelfde tijd nog eens 171 vrouwen onder verdachte omstandigheden dood werden aangetroffen in Turkije, in sommige gevallen ook vermeende zelfmoorden.

Veel Turkse vrouwen hopen op verandering in de Conventie van Istanbul van de Raad van Europa. Het verdrag ter voorkoming en bestrijding van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld dateert uit 2014, waarbij het verdrag de ondertekenaars verplicht een kader te creëren om dit te doen. Turkije heeft de overeenkomst vijf jaar geleden geratificeerd en het juridisch ondersteund door een wet aan te nemen om geweld tegen vrouwen te voorkomen en het gezin te beschermen.

Maar in de praktijk zeggen critici dat de wettelijke normen van het Verdrag van Istanbul niet zijn aangenomen en dat de beoogde maatregelen ter ondersteuning en bescherming van vrouwen niet zijn gerealiseerd. Geweld en discriminatie van vrouwen kunnen alleen worden voorkomen als de Turkse rechterlijke macht en wetshandhavingsinstanties het verdrag daadwerkelijk uitvoeren.

Wanneer er al over femicide wordt gesproken in de Nederlandse media, gaat het vaak over een probleem in het verre buitenland of over protesten ertegen in landen met een zogeheten ‘machocultuur’. Terwijl Nederland het per hoofd van de bevolking slechter doet dan Spanje of Italië, landen met een machocultuur waar juist wel veel aandacht is voor de kwestie.

In Nederland wordt femicide niet als aparte categorie geregistreerd, maar het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) houdt wel cijfers bij van het aantal gevallen van moord of doodslag, en in beperkte mate van de onderliggende motieven. Over 2018 schrijft het CBS bijvoorbeeld dat ‘huiselijke omstandigheden, zoals een echtelijke ruzie, en jaloezie’ de meestvoorkomende motieven waren om vrouwen van het leven te beroven. Van de 43 door het CBS genoteerde vrouwelijke sterfgevallen in 2018 door moord of doodslag, is maar liefst 76 procent om het leven gebracht door een (ex-)partner.

Als er ergens een kruispunt zou zijn waar jaarlijks veertig dodelijke ongelukken plaatsvinden, hoe lang zou dat kruispunt nog bestaan?”

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Create your website with WordPress.com
Get started
%d bloggers like this: